شناسایی برخی از درختان و درختچههای موجود در فضای سبز بومی استان آذربایجان غربی
4- بید Salix
این گیاه نیز از تیرهsalicaceae میباشد.عمدتاً درختان خزانکننده با برگهای ساده و کشیده میباشند. کلاً سزیعالرشد بوده و در خاکهای مرطوب رشد مناسبی دارند. برگها و شاتونهای گل آن در اوایل بهار ظاهر میشوند و گونههایی از آن عبارتند از:
S. alba یا بید سفید از بزرگترین بیدهاست و تا ارتفاع 15 متر میرسد. برگها کشیده و دراز و میوه بدون کرک میباشد.
S. bahilonica یا بید مجنون (این گونه بومی نیست و اصل گونه از آمریکاست)
S. purpurea یا بید سرخ با شاخههای سرخ رنگ در پاییز به شکل درختچه قابل تشخیص است.
S. aegyptica یا بیدمشک که ارتفاع آن تا 3 متر میرسد. سنبلهها یا شاتونهای گل آن سفید رنگ و بسیار معطر است. برگهای آن کشیده نیست.
کلاً بیدها نور پسند بوده و تحمل به سرمای بالا دارند، بطوریکه در رویشگاههای طبیعی در عرضهای جغرافیایی بالا تا C ˚30- را تحمل میکنند و تکثیر آنها بیشتر بوسیله قلمه است.
از بیدها بخصوص بیدمشک را در پارکهای جنگلی می توان مورد استفاده قرار داد، ولی به دلیل وجود گرده و احتمال ایجاد حساسیت در افراد بهتر است حدالامکان داخل شهر کمتر استفاده شود. بید نیز از درختان مناسب برای خاکهای با زهکشی بد میباشد.
5- نارون Ulmus این گیاه نیز از تیره Ulmaceae میباشد. نارون از قدیمالایام به عنوان درخت زینتی در پارکها و خیابانها و اماکن عمومی استفاده شده است. گونههای اوجا (قره آغاج) و ملچ آن بومی ایران هستند و در جنگلهای شمال کشور در ارسباران پراکنش دارند. گونههای مختلف آن، درختان تنومند با تاج گسترده و چتری به عنوان درخت سایهانداز قابل توجه بوده و سایه پر ایجاد میکند. از نظر نیاز اکولوژیک گونههای آن مقاوم به درجات حرارت پایین تا حد C ˚30- تا C ˚25- است و برای کشت در مناطق سردسیر مشکلی ندارد. کم آبی را تحمل میکند اما رشد آن در خاکهای مرطوب و اقلیم مرطوب مناسب تر است. از نظر جستدهی و ریشهدهی بسیار توانمند بوده و تکثیر آن بیشتر بوسیله پاجوش و ریشهجوش میباشد. تکثیر با بذر هم ممکن است.
گونههای آن شامل:
اوجا (قره آغاج) Ulmus carpinifolia
نارون چتری U.c. var umbraculifera
داغداغان یا تاگ Celthis caucasica
ملچ Ulmus glabra
چوب ملچ به رنگ قهوهای مایل به قرمز است و گاهی اوقات رگههای سبز رنگی در آن دیده میشود و چوب درشت بافت نیمهسخت و نیمهسنگین، نسبتاً با دوام است و نسبت به خمش مقاوم است. از چوب این درخت در ساختمانهای چوبی، ساخت مبلمان، روکش، قایق سازی و وسایل ورزشی، در و پنجره و تخته چند لائی استفاده میشود.
6- سماق زینتی Rhus glabra
این گیاه از تیره Anacardiaceae بوده و درختی است کند رشد با تاج گسترده دارای برگهای مرکب شانهای فرد، بدلیل داشتن گلهای سرخ و نارنجی در زمینه سبز و نیز تغییر رنگ برگهای آن در پاییز بسیار مورد توجه طراحان فضای سبز میباشد. گونهای نورپسند با نیاز آبی متوسط دارد. در خاکهای معمولی و در شرایط آب و هوایی معتدل و نیمه مرطوب رشد مناسبی دارد و تکثیر آن ازطریق بذر و قلمه است. یک گونه از آن بنام Rhus cariaria در جنگلهای ناحیه رویشی خزری و ارسباران و غرب کشور موجود است که سماق خوراکی را از آن تهیه میکنند.
7) گردو Juglans sp
گردو از تیره Juglandaceae بوده و منشاء آن از کوههای کارپتیان در شرق کره است که از آنجا به ایران آمده و از ایران به انگلستان برده شده است.
گردوی ایرانی Juglans regia بومی آسیای مرکزی و خاور نزدیک بوده و دارای رشد نسبتاً زیاد میباشد. مغز ساقههای درخت گردو لایه لایه، تنه صاف با پوست فلسی و شیاردار، برگهای مرکب شانهای و یکپایه است. درخت گردو در طول تابستان و زمستان نسبت به گرما و سرمای بیش از حد حساس است. در طول دوره خواب زمستانی گردو میتواند C ˚11- را تحمل کند. در ضمن سرماهای زودرس پاییزه به شاخههای گردو آسیب میرساند. ریشههای گردو محوری و عمیق رشد میکند و به خاکهایی به عمق 3-2 متر نیاز دارند. ریشههای گردو نسبت به غرقاب حساس هستند. از گردو میتوان در اطراف فضای سبز، تمایز دادن بین خیابانها و فضاهای سبز، جاهایی که سایه سنگین لازم است و وسط بلوارها و پارکهای جنگلی و ...استفاده کرد.
همچنین از چوب درخت گردو به دلیل رنگ و نقش طبیعی زیبایش در کارهای صنعتی و هنری چوبی استفاده میشود.
8- پسته Pistacia
پسته از تیره Anacardiaceae بوده و گیاه دوپایه است. گونههایی از پسته شامل :
پسته وحشی: P. atlantica
بنه یا چاتلانقوش:P. mutica (از تربانتین آن سقز تولید میکنند)
پسته خنجک: P. khinjuk (بیشتر به عنوان پایه مورد استفاده قرار میگیرد)
در زمستان سرمای C ˚20- و در تابستان گرمای C ˚40 را تحمل میکند. مناسبترین خاک برای پرورش پسته، خاکهای لومی شنی میباشد و این گیاه دارای ریشههای عمیق بوده و برای پرورش مناسب آن خاکهای عمیق و نفوذ پذیر مناسب است و در برابر کم آبی و شوری خاک مقاوم است، به همین دلیل در شرایط نامطلوب از این گیاه میتوان برای احداث پارکهای جنگلی یا پوشش دادن شورهزارهای اطراف دریا از آن استفاده کرد. برای اینکه این درخت میوه نداشته باشد میتوان از ارقام نر استفاده کرد و در صورت استفاده از ارقام ماده به تنهایی میوه تشکیل شده پوک خواهدبود.
۹ - فندق Corylus. Sp
فندق از خانواده Corylaceae بوده و گونه وحشی آن در نواحی معتدله به راحتی قابل کشت میباشد، اما برای تولید میوه در ارقام اقتصادی فندق، باید شرایط آب و هوایی مدیترانهای حاکم باشد (یعنی زمستانهای ملایم و تابستانهای نسبتاً گرم). فندق به اندازههای مختلف دیده میشود و از بوته، درختچه تا درخت دیده میشود.
میوه فندق از نوع آکن یا فندقه است. ارقام فندق به نامهای Filbert و Cobnutشناخته شدهاند و با استفاده از شیوههای مختلف غیرجنسی از جمله پاجوش، قلمه و پیوند تکثیر مییابند ولی سادهترین و رایجترین روش، تقسیم پاجوش است.
10- انجیر Ficus carica
انجیر از تیره توت Moraceae بوده و از درختان میوه مناطق نیمهگرمسیری بشمار میآید. انجیر درخت خزانپذیر میباشد و ارتفاع آن به10 متر میرسد. منشاء این گیاه آسیای غربی است و دارای برگهای پهن و کرکدار با رگبندی پنجهای با شیار عمیق است و دلیل استفاده از این گیاه در فضای سبز بیشتر به دلیل نیاز کم و زیبایی برگهایش میباشد. در هر نوع خاکی به شرط اینکه رطوبت بالا نداشته باشد رشد میکند. روش معمول ازدیاد این گیاه توسط ریشهدار کردن قلمههای خشبی در پاییز است و از ارقام معمول در ایران، انجیر سبز به صورت کشت دیم میباشد
11- زالزالک Crataegus
این گیاه بومی ایران بوده و در هر سه منطقه رویشی ارسباران، زاگرس و شمال کشور بطور طبیعی یافت میشود. در دره شهدای ارومیه گونههای این گیاه بطور طبیعی وجود دارد که میتوان به انواع زالزالک قرمز و زالزالک طلایی اشاره کرد. این گیاه در ارتفاعات، بلندی زیاد داشته و رفته رفته به سمت ارتفاعات، اندازه نهایی درخت نیز کاهش مییابد. زالزالک گیاهی بسیار مقاوم به شرایط نامساعد خاکی و جوی میباشد و مناسب کشت تک درخت در فضاها و پارکهای جنگلی میباشد
۱۲- سنجد Elaeagnus angustifolia L
مشخصات درخت سنجد كه بصورت درختچه بزرگ یا درخت كوچكی دیده میشود دارای برگهای بیضی شكل نیزهای است روی برگها نقرهای كبود و پشت آن نقرهای است. گلهای آن كوچك زرد رنگ معطر با عطر قوی كه بوی آن تا فاصله زیادی منتشر میشود و اغلب ایجاد حساسیت مینماید. میوه آن به شكل و ابعاد زیتون، گوشتدار، پوست نازك میوه به رنگ قرمز نارنجی و گوشت آن سفید نخودی با طعمی كمی شیرین و قابل خوردن است. درخت سنجد در اغلب مناطق معتدل و در سراسر ایران میروید و اطراف تبریز زیاد است. درخت سنجد به اندازه درخت عناب میباشد. میوه آن و پودر هسته آن خاصیت دارویی دارد . گلهای زرد رنگ سنجد دارای بوی خاصی هست که برخی میپسندند و برخی خوششان نمیآید. درختی هست با خارهای تیز و رشد بسیار سریع. برای تکثیر آن هم کافی است یک شاخه از آن را جدا کرده و در نقطهای دیگر بکارید(قلمه زدن). به سرعت رشد میکند و همه جا را میگیرد. به دلیل رشد زیاد آن بایستی هر ساله آن را هرس شدید کرد.
گونه های درختچهای:
1- درخت پر Cotinus cogiria
از خانوادهAnacardiaceae بوده و درختچهای کند رشد و خزان کننده به ارتفاع 5 متر است. دارای رنگ پاییزه زیبا، گلهای آن در بهار به رنگ صورتی و در تابستان به رنگ کرم میباشد که گلها به مدت طولانی بر روی شاخه باقی میمانند. بیشتر در مرکز میدانها و اطراف آبنمای اصلی پارکها کاشته میشوند. تکثیر آن بوسیله قلمه و بذر است. رویشگاه اصلی آن در منطقه رویشی ارسباران است و از گونههای اختصاصی این منطقه است. گونهای نور پسند و مقاوم به کم آبی است.
۲- زرشک Berberis vulgaris
این گیاه از خانواد هBerberidaceae بوده و درختچهای است کندرشد، خزان کننده و ارتفاع آن تا 2 متر میرسد و گلهای زرد رنگ آن در اواخر فروردین ماه ظاهر میشوند. به عنوان پرچین و دیوار سبز از آن استفاده میشود. یک گونه از این جنس به نام Berberis chinen یا زرشک زینتی برگهای قرمز رنگ زیبا داشته و با هدف ایجاد تنوع رنگ در پرچینها و دیوارهای سبز و حتی در میادین پارکها از آن استفاده میگردد. نیاز آبی آن متوسط و در خاکهای معمولی رشد مناسبی دارد. گونهای نور پسند بوده و مقاوم به سرمای زیر صفر است. ازدیاد آن بوسیله قلمه و در اواخر اسفند ماه میباشد.